Alinea 275 Hoge Raad 7 mei 2004

92. Tekortschietende subsidiariteit geldt mijns inziens voor de onderhavige zaak. Het lukraak plegen van aanslagen op militairen en burgers of een geheel dorp staat - ik zou haast zeggen: per definitie - ten achter bij middelen die zonder bloedvergieten de Koerdische zaak zouden kunnen dienen. Het doden van de lokale intelligentsia is altijd een veeg teken als een politieke groepering over bevrijding spreekt. Ik wil niet verhelen - het al genoemde Ambtsbericht laat dit ook weer zien - dat een openbaar debat over de Koerdische kwestie aan hevige repressie onderhevig is geweest, waarvan justitiële repressie een onderdeel was. De rechtspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg heeft Turkije op dit punt tot de orde moeten roepen: voor de vrijheid om zich over de Koerdische kwestie in geschrift te uiten is wel èrg weinig ruimte geweest, zoals blijkt uit de uitspraak van dit Hof van 8 juli 1999, NJ 2001, 62, in de zaken van Baskaya en Okçuoglu. De subsidiariteitseis is echter niet het enige noch doorslaggevende criterium dat bij de invulling van het voorbehoud een rol speelt. Zelfs indien het zo zou zijn dat destijds voor de Koerden geen legale mogelijkheid open stond om de Koerdische kwestie op de politieke agenda te zetten, dan nog is het toevlucht nemen tot dodelijk geweld niet het laatste redmiddel. Er zijn dan minder extreme illegale methodes denkbaar. Bij de vergelijking met de zaak Kavic merk ik op dat Turkije niet als een totalitair regime kan noch kon worden beschouwd zoals het Joegoslavische van 1952, en zoals marxistisch-leninistische regiems zonder uitzondering zijn. Turkije is lid van de Raad van Europa, is toegetreden tot het EVRM, heeft het klachtrecht van individuele burgers inmiddels aanvaard, en is als zodanig bepaalde verplichtingen aangegaan die het blijkens het laatste Ambtsbericht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken inmiddels ook vrijwel allemaal nakomt.(60) Daarbij is de wens tot aansluiting bij de Europese Unie een belangrijke drijfveer. Ik wijs er bovendien nogmaals op dat de opvolger van de PKK, de KADEK, kennelijk ook heeft ingezien dat er andere, en meer effectieve wegen zijn om te bereiken wat zij wil, nu deze organisatie te kennen heeft gegeven dat zij de politieke weg wil bewandelen en een wapenstilstand heeft afgekondigd.

$ curl -s https://bron.page/api/v1/blobs/8ec1d63d231cdc629bf80b47ad90a9a0037eebc9bb5122850a6be27de29ab42b | shasum -a 256