Onder 4.19 Parket bij de Hoge Raad 16 augustus 2016

Bovenstaande uitspraak van Rechtbank Breda past geheel binnen de regeltjes, maar is daarmee nog niet rechtvaardig. In casu wordt belanghebbende een step-up voor zijn aanmerkelijkbelangaandelen onthouden, omdat hij (1) voordien is opgehouden in Nederland te wonen en (2) het gaat om aandelen in een in Nederland gevestigde vennootschap. Aldus art. 4.25 Wet IB 2001. Deze algemene en ongenuanceerde regels van art. 4.25 Wet IB 2001 zijn vervolgens nader uitgewerkt in art. 16 Uitv.besl. IB 2001. Ingevolge art. 16, eerste lid, Uitv.besl. IB 2001 wordt de verkrijgingsprijs vastgesteld op de verkrijgingsprijs als bedoeld in art. 4.21 Wet IB 2001. Dit is - kort gezegd - de historische kostprijs. Vervolgens bevatten art. 1,6 tweede tot en met vierde lid, Uitv.besl. IB 2001 vermeerderingen en verminderingen van deze verkrijgingsprijs. In casu is vooral art. 16, derde lid, Uitv.besl. IB 2001 relevant. Ingevolge deze bepaling wordt de verkrijgingsprijs vermeerderd met de waardeaangroei van de aandelen boven die verkrijgingsprijs (van het eerste lid) voor zover deze aangroei blijkt te zijn ontstaan in een periode dat de belastingplichtige ter zake van die aandelen in Nederland niet belastingplichtig was. Het draait in casu - overigens zonder dat de rechtbank dit expliciet maakt - om de tekst "in een periode dat de belastingplichtige (...) niet belastingplichtig was." Sinds 2001 is al onduidelijk of deze tekst moet worden uitgelegd louter en alleen op basis van de nationale wet exclusief de toepassing van het belastingverdrag dan wel inclusief de verdragstoepassing. In het eerste geval krijgt belanghebbende terecht en in het tweede geval ten onrechte geen step-up. De Staatssecretaris van Financiën stelt zich op het eerste standpunt. E.J.W. Heithuis heeft in zijn '(R)emigratie en immigratie van aanmerkelijkbelanghouders onder de Wet IB 2001', TFO 2007/94 , een lans gebroken voor de tweede opvatting. Hij heeft daarvoor steun gevonden in het zogenoemde Engelandarrest (HR 11 november 1998, nr. 32883, BNB 1999/52 ). Dit arrest betrof een in het Verenigd Koninkrijk woonachtige erflater die een aanmerkelijk belang bezat in zijn in Nederland gevestigde bv en overleed, als gevolg waarvan deze aandelen vererfden op zijn in Nederland woonachtige erfgenaam. Volgens de toenmalige doorschuifregeling voor krachtens erfrecht verkregen aanmerkelijkbelangaandelen gold geen step-up van de verkrijgingsprijs bij de Nederlandse erfgenaam, aangezien destijds het systeem gold dat de verkrijgingsprijs van rechtswege werd doorgeschoven naar de verkrijger tenzij de gezamenlijke erfgenamen om afrekening van de aanmerkelijkbelangclaim verzochten. Aangezien de Nederlandse erfgenaam zich van geen kwaad bewust was en dus niet om afrekening van de aanmerkelijkbelangclaim had verzocht, was de verkrijgingsprijs van zijn rechtsvoorganger doorgeschoven naar hem. Dit was extra zuur. Had de Nederlandse erfgenaam namelijk wel om afrekening van de aanmerkelijkbelangclaim bij de erflater verzocht - quod non - dan had Nederland haar op grond van de buitenlandse belastingplicht bestaande heffingsrecht niet kunnen effectueren, omdat het belastingverdrag met het Verenigd Koninkrijk het heffingsrecht over de aanmerkelijkbelangaandelen toewees aan de woonstaat van erflater, zijnde het Verenigd Koninkrijk. De erflater was immers langer dan vijf jaren uit Nederland geëmigreerd, zodat het aanmerkelijkbelangvoorbehoud van art. 13, vijfde lid, verdrag Nederland-Verenigd Koninkrijk 1980 inmiddels was uitgewerkt. De Hoge Raad accepteerde deze rigide consequentie van de doorschuifregeling voor krachtens erfrecht verkregen aanmerkelijkbelangaandelen echter niet en oordeelde dat de Nederlandse erfgenaam toch een step-up kreeg van de verkrijgingsprijs naar de waarde in het economische verkeer van de aanmerkelijkbelangaandelen ten tijde van het overlijden van zijn rechtsvoorganger. Onzes inziens een juiste en bovenal rechtvaardige beslissing van de Hoge Raad. Wij benadrukken hierbij dat de Hoge Raad tot een dergelijk rechtvaardig oordeel bereid was, ondanks het feit dat de erflater in de uitgangssituatie, net als in onderhavige casus van Rechtbank Breda, wel buitenlands belastingplichtig was in Nederland ter zake van de aanmerkelijkbelangaandelen. Nationaalrechtelijk had Nederland dus een belastingclaim uit hoofde van de buitenlandse belastingplicht. Had de Hoge Raad in dit arrest - net zoals Rechtbank Breda in onderhavige uitspraak doet - recht toe recht aan de wettelijke regeltjes toegepast, dan had de Nederlandse erfgenaam geen step-up gekregen van zijn verkrijgingsprijs en hadden wij niet veel meer kunnen doen dan te verzuchten: lex dura est sed lex (de wet is hard, maar het is de wet). Gelukkig deed de Hoge Raad dit niet en oordeelde hij - met het voorbijgaan aan de wettelijke regeltjes - meer in de geest van de aanmerkelijkbelangregeling dat Nederland alleen gerechtigd is belasting te heffen over aanmerkelijkbelanginkomen voor zover dit op Nederlands grondgebied is ontstaan en Nederland hierover ook heffingsgerechtigd is op grond van het vigerende belastingverdrag.

$ curl -s https://bron.page/api/v1/blobs/3ef80e0da9a139eab99230276d20c39e40056afd136d2c3b2cf97cfbfff1ba09 | shasum -a 256