Onder 2.27 Parket bij de Hoge Raad 12 juni 2020

De regeling van art. 2:20 lid 1 BW, op basis waarvan een rechtspersoon wiens werkzaamheid in strijd is met de openbare orde door de rechtbank in een civielrechtelijke procedure op verzoek van het OM wordt verboden verklaard en ontbonden, is, kort gezegd, gericht op het belang van de openbare orde bij bescherming daarvan tegen zo’n werkzaamheid; toepassing daarvan beperkt het door art. 8 Gw en art. 11 EVRM beschermde recht van vereniging, dat in zoverre dan, bij afweging van alle betrokken rechten en belangen, moet wijken voor en in het belang van de openbare orde (vgl. rov. 7.1-7.10 van het hof, in cassatie onbestreden). Voor een dergelijk ingrijpen door de civiele rechter, wat steeds dat belang van de openbare orde dient en (niettegenstaande de hoge drempel, zie onder 2.20-2.21) de regeling doeltreffend maakt ter bescherming van de openbare orde tegen zo’n werkzaamheid, hoeft bijvoorbeeld geen sprake te zijn van criminele activiteiten of een eerder uitgesproken veroordeling op grond van art. 140 lid 1 Sr (zie onder 2.12; vgl. ook rov. 7.3 en 9.4 van het hof, in cassatie onbestreden). Het gaat bij een dergelijk ingrijpen door de civiele rechter om een vaststelling van rechtscheppende (constitutieve) aard (de verbodenverklaring werkt naar de toekomst toe), in het wettelijk systeem gecombineerd met ontbinding van de rechtspersoon op basis van het civiele rechtspersonenrecht (Boek 2 BW), waarbij: de verbodenverklaring van de rechtspersoon op zichzelf geen civielrechtelijk effect heeft (en pas strafrechtelijk effect kan hebben als aan de voorwaarden van art. 140 lid 2 Sr is voldaan), voor het civiele recht slechts de ontbinding van de rechtspersoon relevant is, en zulk ingrijpen als zodanig geen strafbaarheid oplevert (zie onder 2.8). Van een ‘sanctie’-karakter als waarop het onderdeel doelt, kan hier, gelet op dit een en ander, m.i. dan ook niet worden gesproken. Dat het voortzetten van de werkzaamheid van de onherroepelijk verboden verklaarde (en ontbonden) rechtspersoon strafbaar is gesteld, is juist, maar staat daar los van. Strafvervolging op de voet van art. 140 lid 2 Sr, dat betrekking heeft op de periode ná een verbodenverklaring en ontbinding (zie ook, in cassatie onbestreden, rov. 9.2 van het hof), is m.i. wél een ‘criminal charge’ in de zin van art. 6 lid 1 EVRM. Die bepaling is opgenomen in het Wetboek van Strafrecht (vergelijk het eerste Engel -criterium) en het daarin vervatte delict wordt bestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de derde categorie (vergelijk het tweede en derde Engel -criterium). In geval van strafvervolging op grond van art. 140 lid 2 Sr komt de strafrechter geen oordeel meer toe over de (onherroepelijke) rechterlijke beslissing tot verbodenverklaring en ontbinding op de voet van art. 2:20 lid 1 BW. Strafbaarheid in de zin van art. 140 lid 2 Sr staat met die rechterlijke beslissing tot verbodenverklaring en ontbinding echter nog niet vast, zoals gezegd. Die strafbaarheid kan pas ontstaan wanneer die rechterlijke beslissing tot verbodenverklaring en ontbinding, nadat die onherroepelijk is geworden, niet wordt gehoorzaamd en de verboden verklaarde werkzaamheid van de (ontbonden) rechtspersoon wordt voortgezet (zie ook onder 2.9). De delictsomschrijving als vervat in art. 140 lid 2 Sr is dan ook niet het verrichten van een werkzaamheid in strijd met de openbare orde, zoals art. 2:20 lid 1 BW is geformuleerd, maar deelneming aan de voortzetting van de werkzaamheid van een organisatie die bij onherroepelijke rechterlijke beslissing verboden is verklaard op de voet van art. 2:20 lid 1 BW.

$ curl -s https://bron.page/api/v1/blobs/4e98306a7dbaf8b7598e0f1323af4d81f0f2a674ca3116e6ad045e56ecaaade6 | shasum -a 256