Onder 4 Parket bij de Hoge Raad 14 januari 2022

Uit het hiervoor weergegeven partijdebat in hoger beroep is op te maken dat [verweerder] in principaal appel geen grief heeft gericht tegen rov. 4.17 van het vonnis. Daartoe heeft hij kennelijk geen aanleiding gezien, nu de rechtbank niet alleen heeft gekeken naar de taalkundige betekenis van “metterwoon verlaat”, maar gelet op alle omstandigheden en de bewoordingen van het beding tot het oordeel is gekomen dat de aanbiedingsplicht ook geldt in geval van overlijden van erflaatster. [partijen] hebben in incidenteel appel wel een grief gericht tegen rov. 4.15 t/m 4.18 van het vonnis, maar in hun incidenteel appel wordt rov. 4.17, eerste zin van het vonnis niet bestreden: “Zoals de rechtbank terecht heeft overwogen, kan onder de term “metterwoon verlaten” taalkundig niet overlijden worden begrepen, omdat “metterwoon verlaten” een actieve handeling veronderstelt.” Het onderdeel stelt aan de orde hoe rov. 4.17, eerste zin van het vonnis zich verhoudt tot rov. 3.11, eerste zin van het arrest. Op het eerste gezicht lijkt sprake van een inhoudelijke tegenstelling. De rechtbank overweegt immers dat, als alleen wordt gekeken naar de term “metterwoon verlaten”, taalkundig onder deze term niet “overlijden” kan worden begrepen, omdat “metterwoon verlaten” een actieve handeling aanduidt, terwijl het hof overweegt dat het in overeenstemming is met de betekenis, naar normaal spraakgebruik, van de term “metterwoon verlaat” dat de aanbiedingsplicht ook bij overlijden van de erflaatster zou gelden. Wanneer rov. 3.11, eerste zin van het arrest niet geïsoleerd, maar in context wordt beschouwd, is in werkelijkheid van een inhoudelijke tegenstelling tussen het oordeel van de rechtbank en het hof op dit punt geen sprake. Rov. 3.11 van het arrest maakt deel uit van de beoordeling van het incidentele appel van [partijen] in rov. 3.3-3.14 van het arrest (zie ook onder 3.10 hiervoor). Zoals het hof in rov. 3.4 overweegt, betogen [partijen] met hun vijf grieven in incidenteel appel dat de rechtbank het beding onjuist heeft uitgelegd door te oordelen dat de aanbiedingsplicht ook geldt bij overlijden van erflaatster. In rov. 3.6 van het arrest onderkent het hof ook het standpunt van [partijen] over de taalkundige betekenis van “metterwoon verlaten”: “Naar normaal spraakgebruik valt overlijden niet onder “metterwoon verlaten”.” Zoals ook blijkt uit de bewoordingen van rov. 4.17, eerste zin van het vonnis (“Als alleen wordt gekeken naar de term (…) kan daar taalkundig niet onder worden begrepen (…)”) heeft de rechtbank daar het oog op een taalkundige betekenis van de term die losstaat van het gebruik van die term in de onderhavige context. Rov. 3.11, inclusief de eerste zin daarvan, is wel toegespitst op de onderhavige context. Dat blijkt m.i. ook uit het vervolg van rov. 3.11, waarin het hof onder meer overweegt dat de term dan – “in de gegeven omstandigheden” – ziet op “de restcategorie van situaties waarin het gebruik van haar huis door erflaatster tot een einde komt zonder dat dat huis wordt verkocht of verhuurd.” Het hof sluit hiermee aan bij de lezing van [verweerder] in zijn memorie van antwoord in incidenteel appel en pleitaantekeningen in hoger beroep, waarin onder meer is aangevoerd dat de woning door het overlijden “in de meest ruime zin niet langer meer door [erflaatster] [werd] bewoond” en dat “[o]ok een objectieve lezing vordert dat overlijden met zich meebrengt dat de woning wordt verlaten.” Van een daadwerkelijke tegenstelling met het oordeel van de rechtbank is in zoverre geen sprake. Ook de rechtbank overweegt immers in rov. 4.17 van het vonnis dat de term “niet geïsoleerd [moet] worden gelezen, maar gekeken moet worden naar de context van deze term, waaronder de hele eerste zin van het beding.” Dat het oordeel van het hof in werkelijkheid in overeenstemming is met het oordeel van de rechtbank blijkt overigens ook uit rov. 3.14 van het arrest waarin het hof tot de slotsom komt dat de rechtbank het beding op de juiste wijze heeft uitgelegd en dat de grieven in het incidentele appel falen. Dat het hof in werkelijkheid aansluit bij de motivering van de rechtbank blijkt m.i. verder uit rov. 3.11, laatste zin, waarin het hof erop wijst dat “metterwoon verlaten” is gebruikt om “een handeling/gebeurtenis” te beschrijven. Die motivering bouwt voort op het oordeel van de rechtbank in rov. 4.17 van het vonnis: “omdat “metterwoon verlaten” een actieve handeling aanduidt.” Het onderdeel gaat dus uit van een verkeerde lezing van rov. 3.11, eerste zin van het arrest in de verhouding tot rov. 4.17, eerste zin van het vonnis en faalt daarmee bij gebrek aan feitelijke grondslag. Het onderdeel gaat ook uit van een verkeerde lezing van rov. 3.11 van het arrest, voor zover het daarin leest dat het hof de uitleg van “metterwoon verlaten” heeft “opgehangen” aan een zuiver taalkundige betekenis van het beding. Het hof stelt in de daaraan voorafgaande rov. 3.7 eerst voorop dat het beding moet worden uitgelegd volgens de “gewone” Haviltex-maatstaf. In rov. 3.8 zet het hof uiteen wat deze maatstaf inhoudt (“dat het bij de uitleg van een beding aankomt op de zin die partijen in de gegeven omstandigheden over en weer redelijkerwijs aan elkaars verklaringen en gedragingen mochten toekennen en hetgeen zij te dien aanzien redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten, zulks in het licht van alle omstandigheden van het geval”) en dat daarbij van belang kan zijn tot welke maatschappelijke kringen partijen behoren en welke rechtskennis van dergelijke partijen kan worden verwacht. In rov. 3.9 gaat het hof onder meer in op laatstgenoemde omstandigheid: het is het hof niet gebleken dat erflaatster over minder relevante juridische kennis beschikte dan [verweerder] , die een onderneming drijft in kunststof kozijnen. In rov. 3.10 gaat het hof vervolgens in op de intenties van erflaatster (“[d]e bedoeling om de door de verkoop in het leven geroepen situatie ook voor toekomstige generaties [erflaatster] te bewaren”) en of [verweerder] die intenties ook zo heeft moeten begrijpen. Het hof komt tot het oordeel dat [verweerder] uit verklaringen en gedragingen van erflaatster niet heeft hoeven begrijpen dat zij de eerder omschreven intenties had. Vervolgens overweegt het hof in rov. 3.10, laatste zin dat onderzocht moet worden of die intenties blijken uit de bewoordingen van het beding. Dat onderzoekt het hof in rov. 3.11 van het arrest. In de eerste zin van rov. 3.11 overweegt het hof vervolgens dat de uitleg van [verweerder] (“[d]at de aanbiedingsplicht niet alleen zou gelden bij een verhuizing van erflaatster, maar ook bij haar overlijden”) in overeenstemming is met de betekenis, naar normaal spraakgebruik, van de term “metterwoon verlaat”. Het hof vindt in de betekenis naar normaal spraakgebruik van de term dus veeleer een bevestiging van de uitleg die het geeft aan de term “metterwoon verlaat” dan dat het die uitleg louter aan die betekenis naar normaal spraakgebruik ophangt. Hierop stuit het onderdeel af.

$ curl -s https://bron.page/api/v1/blobs/c6fc0ddfb1cead4203ee7d87894507a45a6ed366cc73fa00cef94378edcd79c0 | shasum -a 256